Trzy mózgi w jednym

Posted: Sierpień 19, 2013 in Człowiek

Źródło: http://www.fizyka.umk.pl
http://www.kheper.net/topics/intelligence/MacLean.htm

Teoria MacLeana: podział mózgu na trzy struktury. 
Zespół R (gady, reptalian), pień i śródmózgowie; świat gadów. 
System limbiczny – emocje, zachowania społeczne; świat ssaków. 
Kora nowa – język, abstrakcje; świat ludzi i naczelnych.

[Obrazek: 124dh5z.jpg]

Neuroanatomia porównawcza: stare gatunki – niewiele wyższych pięter mózgu. 
Ryby mają głównie pień i środmózgowie, gady słabo rozwinięty układ limbiczny, ssaki (ptaki nieco mniej) korę nową.

Paul MacLean, Laboratorium Ewolucji i Zachowania się Mózgu, NIMH 
Systematyczne badania wpływu struktur mózgu na zachowania się zwierząt, od jaszczurek do małych ssaków. 
Chimery – fragment mózgu jednego zwierzęcia wszczepiony innemu.

Trzy struktury, o różnych funkcjach, poczuciu czasu i przestrzeni, inteligencji. 
Ewolucyjnie najstarszy jest rdzeń kręgowy, pień mózgu oraz śródmózgowie.

Pień i podstawa neuronalna, zawierającą wszystkie układy regulacyjne i reproduktywne organizmu = „zespół R” (Reptilians, gady). 
Twór siatkowaty (RAS, Reticular Activiating System) – kontroluje stan pobudzenia umysłu, czuwania i przytomności. 
Podwzgórze – reguluje homeostazę: termoregulacja, rytmy biologiczne, współpraca z autonomicznym układem nerwowym, głodu i pragnienia. 

Zespół R bardziej pierwotny niż emocje. 
Ochrona terytorium, zachowania agresywne, rytualne, hierarchie społeczne. 
Mordowanie „z zimną krwią” – gady! 
Wojny zaborcze u ludzi, szympansów, delfinów.
Układ limbiczny jest słabo rozwinięty u gadów, dobrze u ssaków ≤ 150 mln lat 
Emocje, zachowania opiekuńcze, typowe zachowania dla danego gatunku.
Kora stara (węchowa), niespecyficzne pobudzenia zapachowe.
Hipokamp – stary układ pamięci; mechanizm walki-ucieczki
Podpora – mechanizm oczekiwania i odkrywania nowości.
Jądra migdałowate (amygdala)- kontrola strachu-agresji. 
Drażnienie prądem tych obszarów wywołuje psychozy i halucynacje.
Podwzgórze z przysadką mózgową – sprzężenie z układem hormonalnym.
Rozwój mowy: z języka gestów i dźwięków, które wydają zwierzęta. 
Drażnienie struktur układu limbicznego u małp wywołuje okrzyki (D. Ploog). 
Rozwój mowy i praworęczności – skorelowany? 
Antropologia: korelacja rozwoju krtani i praworęczności.

Ssaki – silne emocje, również w snach. 
Psycho-neuro-immunologia, sprzężenie zachodzi w układzie limbicznym.

Kora nowa, najlepiej rozwinięta u naczelnych, kilkadziesiąt mln lat. 
Procesy poznawcze, rozwiązywanie problemów, zachowania społeczne, kultura. 
Uszkodzenia kory nie zmieniają zachowań gatunkowych. 
Człowiek zwierzęciem racjonalno-kortykalnym? Nie bardzo.

[Obrazek: 34f1v6e.jpg]
W skład układu limbicznego wchodzi kora węchowa, jądra migdałowate, hipokamp, wzgórze, podwzgórze i parę drobniejszych struktur.

Rytualistyczno-hierarchiczne aspekty – zespół R, gady. 
Emocjonalne, altruistyczne – układ limbiczny, ssaki i ptaki. 
Rozum, myślenie, planowanie – kora, naczelne i delfiny. 
Zachowanie człowieka – oddziaływanie tych trzech struktur mózgu.

Pacjenci z poważnymi niedorozwojami: korowe lub limbiczne. 
Korowe: obniżona inteligencja, ale typowe zachowania ludzkie. 
Limbiczne: jedynie instynktowne zachowania typowe dla ssaków. 
Komunikacja niewerbalna, obrona terytorium, poszukiwanie kontaktu i uczuć.

Mit „szlachetnego dzikusa”, gentlemena natury, pojawił się ok. 1580 r, i rozwinął w czasach romantyzmu w 18 wieku (J.J. Rousseau) i sentymentalizmu w 19 wieku, przetrwał do dzisiaj (np. historie Tarzana). 
Richard Leakey, słynny antropolog, twierdził, że wojny pojawiły się dopiero po powstaniu rolnictwa. 
Czy człowiek z natury rzeczy jest dobry, a cywilizacja jest źródłem zła? 
To spaczony obraz natury! Inteligencja zwierząt służy do zabijania! 
Etolodzy byli całkowicie zaskoczeni wojnami wśród szympansów (np. wojna szympansów z Gombe 1974-77, obserwowana przez Jane Goodall). 
Cywilizacja pozwala zaspokajać potrzeby i tłumi instynkt agresji, ale jednocześnie daje możliwości zniszczenia w skali globalnej.

Spełnienie potrzeb podstawowych jest zwykle warunkiem koniecznym do aktywacji potrzeb wyższego rzędu. 
Hierarchia potrzeb człowieka: psychologia humanistyczna, Abraham Maslow.

[Obrazek: 2zrnlo1.gif]

Potrzeby fizjologiczne (jedzenie, picie, sen, ruch),
Potrzeby bezpieczeństwa (ochrona osobista, stabilność i porządek),
Potrzeby społeczne (przynależność do grupy, akceptacja społeczna).
Potrzeby uznania osobistego (szacunek, status, potrzeba bycia lubianym/kochanym).
Potrzeba samorealizacji – transpersonalna.

Zespół R umożliwia przetrwanie, ochronę przestrzeni życiowej. 
Układ limbiczny realizuje potrzeby społeczne i potrzeby uznania osobistego. 
Kora nowa po spełnieniu potrzeb podstawowych pozwala na rozwój, samorealizację. 
Wyższe potrzeby mogą dominować, ale w procesie rozwoju muszą najpierw być spełnione potrzeby podstawowe!

Taki podział pozwala na nową interpretację starych idei. 
Platon: czarny koń może być identyfikowany z zespółem R, a biały koń z układem limbicznym, jego woźnica to kora mózgu.

Sigmund Freud i jego podział psychiki (1920) na trzy warstwy:

Id – ciemna, ukryta, niezorganizowana natura zwierzęca, pęd do przyjemności, zaspokojenia, agresji, popęd seksualny i terytorialny, realizowany przez zespół R i układ limbiczny.
Ego – kontroluje emocje, jest podstawową strukturą osobowości, tylko w połowie uświadamianą, zorganizowaną, defensywną; realizowane jest przez układ limbiczny i korę.
Superego – zorganizowana część osobowości, świadomość społeczna, odpowiedzialność, sumienie, ideały, poznanie abstrakcyjne, realizowane przez korę nową.
[Obrazek: mju2hx.gif]

Skąd się bierze zło w człowieku? Według Freuda z id, zbyt słabego tłumienia przez korę starą i nową pierwotnych popędów. 
Psychopatia może wiązać się z brakiem zdolności do empatii: słabe sprzężenie kory, układu limbicznego i kompleksu R, pomimo normalnej inteligencji, mogą powodować działanie zdominowane przez kompleks R.

Inny podział Freuda to przeżycia i działania świadome, przed świadome i nieświadome, czyli skryte pragnienia, traumatyczne wspomnienia, nieakceptowalne społecznie idee, kontrolujące nasze zachowanie. 
Bardziej pasuje to do podziału na dwie półkule i odrębne pragnienia obu; prawa półkula wpływa na nasze zachowanie zwykle w trudny do uświadomienia sposób. 
Niewłaściwe odwołania do nieświadomości (podświadomości) u Freuda pokutują do dzisiaj: nie jest to składnica mrocznych pragnień, chociaż niektóre stany umysłu mogą być tłumione przez inne w wyniku konkurencyjnych procesów.

Z grubsza jest to użyteczny podział funkcji ale … 
U ssaków układ limbiczny uległ znacznemu przekształceniu, ewolucji podlegał cały mózg, nie można się całkiem cofnąć ale pewne struktury mogą się mocno zmienić. 
Kora nie jest tylko dodatkiem! Tworzy z pozostałymi obszarami jedną, funkcjonalną i neuroanatomiczą całość, do pewnego stopnia kontrolując struktury podkorowe. Mechanizmy działania uwagi regulują jaka informacja do kory dopływa (LeDoux 2000, 2002). 
Sens wyodrębnienia układu limbicznego od innych struktur podkorowych bywa kwestionowany, gdyż w normalnym mózgu nastąpiła integracja funkcji i nie można rozbić jego działania na niezależne elementy. 
Uszkodzenie specyficznego obwodu scalonego prowadzi do specyficznych błędów w komputerze, ale to nie oznacza, że tylko ten element jest odpowiedzialny za daną funkcję. Ścisła lokalizacja funkcji wydaje się mało prawdopodobna, nawet takich ogólny podział funkcji jak u MacLeane’a.

Dlaczego po tylu latach ewolucji struktury gadów nie zostały wyeliminowane? Główne przyczyny są dwie:

Do czasu rozwoju społeczeństw osiadłych (a więc nie dawniej niż kilkanaście tysięcy lat) agresja stanowiła szansę na przetrwanie i ochronę swojego terytorium, nie było więc nacisku na selekcję pozbawiającą człowieka niższych instynktów. 
Nowe struktury mózgu pozwalają na pewien kompromis pomiędzy koniecznością współpracy w grupie, a ochroną interesów osobistych. 
Natura eksperymentuje i widać duże zróżnicowanie, od altruistów poświęcających się całkowicie dla dobra innych, do egoistów, zajmujących się tylko sobą. 
Można to w pierwszym przybliżeniu interpretować jako dominację jednej z trzech struktur.
Ewolucja nie jest wszechmocna i nie projektuje inteligentnie swoich produktów. 
Z punktu widzenia genetyki niemożliwe jest cofnięcie się do punktu zero i zaczęcie od nowa; rozwój kory nowej mózgu (neocortex) pokazuje jak obecna, 6-warstwowa kora powstaje z prostszej kory starej, cofając się krok do tyłu i budując dalej nowe warstwy. 
Nie ma możliwości zmiany całego planu życia i zaczęcia od nowa, poza oczywiście zniszczeniem całego życia i rozpoczęcia od bakterii, ale wtedy historia się powtórzy, chociaż pewnie w całkiem inny sposób … a istoty inteligentne zdziwią się i zapytają: „dlaczego my”?

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s